Επίκτητος

Ο Επίκτητος (περ. 55 – 135 μ.Χ.) ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς στωικούς φιλοσόφους της αρχαιότητας, γνωστός για τη διδασκαλία του περί εσωτερικής ελευθερίας και αυτοκυριαρχίας. Γεννήθηκε ως δούλος στην Ιεράπολη της Φρυγίας (σημερινή Τουρκία) και αργότερα απελευθερώθηκε, αφιερώνοντας τη ζωή του στη φιλοσοφία. Παρά τη δύσκολη αρχή του, κατάφερε να εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, εμπνέοντας γενιές με τις στωικές του διδασκαλίες.

 

Ο Επίκτητος γεννήθηκε γύρω στο 55 μ.Χ. ως δούλος ενός πλούσιου Ρωμαίου που ονομαζόταν Επαφρόδιτος, ο οποίος ήταν γραμματέας του Νέρωνα. Παρότι ήταν δούλος, του δόθηκε η ευκαιρία να μελετήσει φιλοσοφία, και συγκεκριμένα τη Στωική σχολή, υπό την καθοδήγηση του στωικού φιλοσόφου Μουσώνιου Ρούφου. Μετά την απελευθέρωσή του, ο Επίκτητος δίδαξε φιλοσοφία στη Ρώμη μέχρι το 89 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Δομιτιανός εξόρισε όλους τους φιλοσόφους από την πόλη. Ο Επίκτητος κατέφυγε στη Νικόπολη της Ηπείρου (στη σημερινή Ελλάδα), όπου ίδρυσε τη δική του φιλοσοφική σχολή.

 

Η διδασκαλία του Επικτήτου βασίζεται στη στωική φιλοσοφία, με έμφαση στην ιδέα ότι ο άνθρωπος πρέπει να εστιάζει στον έλεγχο των εσωτερικών του σκέψεων και επιθυμιών, παρά στις εξωτερικές συνθήκες. Κατά τον Επίκτητο, δεν έχουμε τον έλεγχο των εξωτερικών γεγονότων, αλλά μπορούμε να ελέγχουμε πώς αντιδρούμε σε αυτά.

 

Κεντρική ιδέα του ήταν η διάκριση μεταξύ "αυτών που είναι στο χέρι μας" και "αυτών που δεν είναι". Τα πρώτα περιλαμβάνουν τη σκέψη, τις προθέσεις και τις αντιδράσεις μας, ενώ τα δεύτερα περιλαμβάνουν την υγεία, την περιουσία και τις εξωτερικές συνθήκες της ζωής. Η στωική αρετή, σύμφωνα με τον Επίκτητο, έγκειται στο να αποδεχόμαστε ήρεμα τα πράγματα που δεν μπορούμε να αλλάξουμε και να επικεντρωνόμαστε σε αυτά που είναι στον έλεγχό μας.

 

Μερικά από τα βασικά διδάγματα του Επικτήτου περιλαμβάνουν: Αυτοκυριαρχία και Απάθεια, Αποδοχή του Πεπρωμένου, Ηθική Αυτονομία, Καθήκον και Λογική.

 

Δεν έγραψε ο ίδιος τα έργα του. Οι διδασκαλίες του καταγράφηκαν από τον μαθητή του, τον Αρριανό, σε δύο σημαντικά έργα: τα "Διατριβές" και το "Εγχειρίδιο". Το "Εγχειρίδιο" αποτελεί μια σύντομη και πρακτική σύνοψη των στωικών διδασκαλιών του Επικτήτου και είναι ένα από τα πιο γνωστά φιλοσοφικά κείμενα, το οποίο εξακολουθεί να επηρεάζει τη σύγχρονη φιλοσοφία και ψυχολογία.

 

Ο Επίκτητος άσκησε μεγάλη επιρροή στους μεταγενέστερους φιλοσόφους, ειδικά στους Ρωμαίους στωικούς όπως ο Μάρκος Αυρήλιος, ο οποίος συχνά αναφερόταν στις διδασκαλίες του. Οι ιδέες του εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς σήμερα, ειδικά στον χώρο της -ψυχολογίας της αυτοβοήθειας- και της -γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας (CBT)-, καθώς οι αρχές της εσωτερικής ελευθερίας και του ελέγχου των συναισθημάτων έχουν κεντρικό ρόλο στη σύγχρονη αντιμετώπιση του άγχους και της δυστυχίας.

 

Ο Επίκτητος, μέσα από τη φιλοσοφία του, έδωσε έμφαση στην εσωτερική μας κατάσταση ως το κλειδί για την ευτυχία και την πνευματική ελευθερία, ενώ το ήθος της φιλοσοφίας του παραμένει διαχρονικό.